Раззбраенне і міжнародная бяспека

Канферэнцыя ААН па раззбраенні

Канферэнцыя ААН па раззбраенні, створаная ў 1979 годзе, з’яўляецца галоўнай шматбаковай перагаворнай пляцоўкай па распрацоўцы міжнародных дагавораў у галіне раззбраення і нераспаўсюджвання. Удзельнікамі КР з’яўляюцца 65 дзяржаў, уключаючы Беларусь (з 1996 года), Казахстан і Расію.

Кіраўнік Аддзялення ААН у Жэневе выконвае функцыі Генеральнага сакратара Канферэнцыі па раззбраенні, а таксама асабістага прадстаўніка Генеральнага сакратара ААН на Канферэнцыі, забяспечвае арганізацыйнае, дакументацыйнае і інфармацыйнае забеспячэнне перамоў на КР.

Канферэнцыя па раззбраенні – пераемніца Камітэта дзесяці дзяржаў па раззбраенні (1959–1960), створанага Вялікабрытаніяй, СССР, ЗША і Францыяй; Камітэта васямнаццаці дзяржаў па раззбраенні (1962–1969); Канферэнцыі Камітэта па раззбраенні (1969–1978); і Камітэта па раззбраенні (1979–1983).

У рамках Канферэнцыі па раззбраенні і яе папярэднікаў быў падрыхтаваны шэраг ключавых міжнародных дагавораў у галіне раззбраення і нераспаўсюджвання: Дагавор 1968 года аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі (ДНЯЗ), Канвенцыя 1972 года аб забароне біялагічнай зброі (КБТЗ), Канвенцыя 1993 года аб забароне хімічнай зброі (КЗХЗ) і Дагавор аб усеабдымнай забароне ядзерных выпрабаванняў (ДУЗЯВ) 1996 года.

У парадку дня Канферэнцыі знаходзяцца наступныя пытанні:

• спыненне гонкі ядзерных узбраенняў і ядзернае раззбраенне; прадухіленне ядзернай вайны;
• прадухіленне гонкі ўзбраенняў у космасе;
• заключэнне міжнародных пагадненняў аб гарантыях дзяржавам, якія не валодаюць ядзернай зброяй, супраць прымянення або пагрозы прымянення ядзернай зброі; а таксама аб новых тыпах зброі масавага паражэння і новых сістэмах такой зброі, уключаючы радыялагічную зброю;
• усеабдымная праграма раззбраення;
• транспарэнтнасць у пытаннях узбраення.

Дзейнасць Беларусі ў рамках Канферэнцыі па раззбраенні накіравана на ўмацаванне пазітыўнага міжнароднага іміджу, пазіцыянаванне нашай краіны як донара міжнароднай бяспекі і аўтара канструктыўных ініцыятыў, накіраваных на зніжэнне глабальнай напружанасці, у тым ліку:

вылучаную Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь А.Р. Лукашэнкам ініцыятыву правядзення глабальнага дыялогу па бяспецы з уцягваннем усіх вядучых міжнародных гульцоў «у духу Сан-Францыска»;
ініцыятыву Кіраўніка дзяржавы аб стварэнні «пояса лічбавага добрасуседства» з мэтай зніжэння рызык канфрантацыі ў кіберпрасторы;
ініцыятыву аб распрацоўцы глабальнага пагаднення аб прадастаўленні неядзерным дзяржавам з боку краін, якія валодаюць ядзернай зброяй, гарантый аб непрымяненні ядзернай зброі і недапушчэнні пагрозы яе прымянення;
а таксама па забароне распрацоўкі і вытворчасці новых відаў і сістэм зброі масавага знішчэння.

Беларусь выкарыстоўвае Канферэнцыю для данясення актуальных падыходаў нашай краіны, у тым ліку на высокім узроўні: Міністр замежных спраў Рэспублікі Беларусь Максім Рыжанкоў выступіў на Канферэнцыі па раззбраенні 26 лютага 2025 г., намеснік Міністра Ігар Сякрэта – 23 лютага 2026 г.

Міжнародныя механізмы па пытаннях раззбраення, міжнароднай бяспекі і кантролю над узбраеннямі

Беларусь праводзіць паслядоўную палітыку ў сферы міжнароднай бяспекі, нераспаўсюджвання зброі масавага знішчэння, раззбраення і кантролю над узбраеннямі.

Беларусь паслядоўна выступае за вырашэнне існуючых міжнародных супярэчнасцей мірным шляхам, у тым ліку праз безадкладны пачатак усеабдымных шматбаковых перамоў па пытаннях міжнароднай бяспекі.

Наша краіна – першая дзяржава, якая добраахвотна адмовілася ад валодання ядзернай зброяй, што засталася пасля распаду СССР.

У якасці неядзернай дзяржавы Беларусь стала членам Дагавора аб нераспаўсюджванні ядзернай зброі (ДНЯЗ) у 1993 годзе. У 1995 годзе Беларусь падпісала Пагадненне аб гарантыях з Міжнародным агенцтвам па атамнай энергіі (МАГАТЭ), далучылася да канвенцый пад эгідай МАГАТЭ аб фізічнай абароне ядзернага матэрыялу і аб ядзернай бяспецы. Вывад ядзернай зброі са сваёй тэрыторыі Беларусь завяршыла ў 1996 годзе.

Будучы з 1992 года бокам Дагавора аб ліквідацыі ракет сярэдняй і меншай далёкасці (ДРСМД), наша краіна вывела са сваёй тэрыторыі 584 ракеты сярэдняй і меншай далёкасці з наступнай ліквідацыяй на палігонах былога СССР. Беларусь ратыфікавала Дагавор аб усеабдымнай забароне ядзерных выпрабаванняў (ДУЗЯВ) 13 мая 2000 года і выступае за яго хутчэйшае ўступленне ў сілу.

Беларусь прымае актыўны ўдзел у працы іншых спецыялізаваных форумаў па пытаннях раззбраення і міжнароднай бяспекі.

Беларусь цалкам падзяляе гуманітарныя прынцыпы абароны грамадзянскага насельніцтва ад уздзеяння канкрэтных відаў звычайных узбраенняў, а таксама камбатантаў ад прычынення ім пакут, якія з’яўляюцца празмернымі ў адносінах да дасягнення законнай ваеннай мэты. Зыходзячы з гэтага, Беларусь з’яўляецца ўдзельніцай Канвенцыі аб забароне або абмежаванні прымянення канкрэтных відаў зброі, якія могуць лічыцца такімі, што наносяць празмерныя пашкоджанні або маюць невыбіральнае дзеянне (Канвенцыі аб «негуманнай» зброі/КНЗ), і ўсіх яе Пратаколаў.

У 2018 годзе пад старшынствам Пастаяннага прадстаўніка Беларусі пры Аддзяленні ААН у Жэневе Юрыя Амбразевіча, абранага віцэ-старшынёй, быў прыняты выніковы даклад 12-й канферэнцыі бакоў Пратакола V да КНЗ. У 2020 годзе Беларусь выконвала функцыі старшыні 14-й канферэнцыі дзяржаў-удзельніц Пратакола V да КНЗ.

У 2021 годзе прадстаўнік Беларусі быў абраны на пасаду віцэ-старшыні галоўнага камітэта II 6-й Аглядавай канферэнцыі КНЗ. Актыўны ўдзел беларускага прадстаўніка ў складзе бюро паспрыяў прыняццю кансэнсуснага выніковага даклада Аглядавай канферэнцыі.

У апошнія гады наладжана супрацоўніцтва паміж Супрацьмінным цэнтрам Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь і Сакратарыятам КНЗ, а таксама Жэнеўскім міжнародным цэнтрам па гуманітарным размініраванні, што садзейнічае працы па абясшкоджванні тэрыторыі Беларусі ад выбуханебяспечных перажыткаў вайны.

У верасні 2003 года Рэспубліка Беларусь далучылася да Канвенцыі аб забароне прымянення, назапашвання запасаў, вытворчасці і перадачы супрацьпяхотных мін і аб іх знішчэнні (КПМ). Найважнейшым абавязацельствам па дадзенай канвенцыі з’яўляецца знішчэнне наяўных запасаў. Беларусь валодала сёмым у свеце арсеналам супрацьпяхотных мін. Поўнае знішчэнне наяўных запасаў было завершана ў 2017 годзе. Усяго было знішчана больш за 295 тысяч мін з тратылавым напаўненнем і больш за 3,3 мільёна мін тыпу «ПФМ-1».

Удзел Беларусі ў мерапрыемствах па лініі КПМ дазваляе абараняць нацыянальныя інтарэсы рэспублікі ў сувязі з выкананнем Канвенцыі яе дзяржавамі-ўдзельніцамі. Дэлегацыя Рэспублікі Беларусь прыняла ўдзел у пятай аглядавай Канферэнцыі Бакоў КПМ, якая прайшла 25–29 лістапада 2024 г. у Сіемрэапе (Камбоджа). На міжсесійных нарадах дзяржаў-удзельніц КПМ у чэрвені 2026 года беларуская дэлегацыя выступіла з заявай аб значным павышэнні геапалітычнай і ваеннай напружанасці ў сувязі з выхадам з Канвенцыі Польшчы, Літвы, Латвіі, Эстоніі і Фінляндыі, а таксама спробай Украіны прыпыніць удзел у КПМ.

Наша краіна з’яўляецца ўдзельніцай Канвенцыі аб забароне распрацоўкі, вытворчасці і назапашвання запасаў бактэрыялагічнай (біялагічнай) і таксіннай зброі і аб іх знішчэнні (КБТЗ). У Рэспубліцы прыняты неабходныя заканадаўчыя акты па выкананні ўказанай Канвенцыі, а таксама створаны нацыянальны кантактны пункт па выкананні КБТЗ (Цэнтр эпідэміялогіі і мікрабіялогіі).

У 2019 годзе прадстаўнік Беларусі быў абраны старшынёй нарады экспертаў па аглядзе дасягненняў у галіне навукі і тэхналогій, якія маюць дачыненне да КБТЗ.